ΧΩΡΟΠΑΝΙ

Γλέντι της κομπανίας Γκαντίδη - Κουβακλή στη Στενήμαχο Νάουσας


Το χωριό παλιότερα ονομαζόταν Χωροπάνι. Η ετυμολογία της λέξης αδιευκρίνιστη. Μάλλον έχει σλάβικη ρίζα. Το 1953, όταν άλλαξαν οι ονοματοθεσίες πολλών χωριών ( με σλάβικη κυρίως ρίζα), το Χωροπάνι ονομάστηκε Στενήμαχος, επειδή η πλειονότητα των κατοίκων ήταν από το Στενήμαχο Ανατολικής Ρωμυλίας.
Πιθανόν το 1830 το χωριό με την περιβάλλουσα έκτασή του, έγινε τσιφλίκι τούρκικο και περιήλθε στην κατοχή του Ναουσαίου γαιοκτήμονα Χατζηδημητρίου. Τα χωράφια του καλλιεργούσαν οι κολίγοι (δουλοπάροικοι). Στην αυγή του 20ού αι. το χωριό είχε 13 πέτρινα σπίτια, έξι αχυρώνες και ένα χειμαδιό. Τα άλλα ήταν πρόχειρες πηλόχτιστες καλύβες με ευτελή υλικά. Ένα τέτοιο σπίτι, που διατηρείται σχεδόν ανέπαφο, είναι η οικία Σταμάτη, δίπλα στο σχολείο.
Το 1910 το τσιφλίκι πουλήθηκε. Αγοράστηκε για 6.000 χρυσές λίρες από Βλάχους του Άνω Σελίου. Η παρουσία των Βλάχων είναι έντονη και διαρκεί περίπου δύο δεκαετίες. Το 1912 ελευθερώθηκε η Μακεδονία. Το 1916 Γάλλοι μηχανικοί, που υπηρετούσαν στα συμμαχικά στρατεύματα έκαναν τη χάραξη των δρόμων και το χωριό πήρε τη μορφή που έχει σήμερα.
Από το 1925 οι Βλάχοι άρχισαν να μεταναστεύουν στη Ρουμανία, ύστερα από έντονη προπαγάνδα που αναπτύχθηκε ανάμεσά τους: Α΄ κύμα μετανάστευσης 1925-28, Β΄ κύμα 1936-38. Σήμερα είναι εγκατεστημένοι, κυρίως στην Κωστάντζα, στα παράλια της Μαύρης Θάλασσας.
Το 1926 εγκαταστάθηκαν στο χωριό 100 οικογένειες από το Στενήμαχο Ανατολικής Ρωμυλίας. Από το 1936-44 εγκαταστάθηκαν στο ανατολικό τμήμα του χωριού 18 οικογένειες Σαρακατσαναίων, οι οποίοι ήταν νομάδες κτηνοτρόφοι, σκηνίτες και περιφέρονταν με τα πρόβατά τους, χωρίς να έχουν μόνιμη στέγη. Από το 1947-49 οι κάτοικοι του χωριού μεταφέρθηκαν στη Βέροια, επειδή ο εμφύλιος πόλεμος ήταν στο αποκορύφωμά του
Από το 1960 παρατηρείται ραγδαία εκβιομηχάνιση και άνοδος του βιοτικού επιπέδου των κατοίκων. Από τις 1-10 Απριλίου 1967 έγινε η ηλεκτροδότηση από τη Δ.Ε.Η. Το 1967 λειτούργησε το εργοστάσιο «Μπουτάρη». Το 1980 έγιναν τα εγκαίνια του Παιδικού Σταθμού από το Σπύρο Δοξιάδη, υπουργό Υγείας. Το 1998 με τον «Καποδίστρια», το χωριό εντάχθηκε στο Δήμο Νάουσας.

(Από το αρχείο του φιλόλογου Γκλαβένου Κωνσταντίνου)